Und sie sägten an den Ästen,
auf denen sie saßen und schrieen sich zu ihre Erfahrungen,
wie man besser sägen könne
und fuhren mit Krachen in die Tiefe
und die Ihnen zusahen beim Sägen
schüttelten die Köpfe
und sägten kräftig weiter.

Bert Brecht

intro
ukw3
archiv
impressum
kontakt

 

u.-bewussts.   

خودآگاهی و هوشیاری در قبال محیط زیست 3
شکاف عمیق میان ادعا و واقعیت
Menschheit muss Trendwende bis 2020 schaffen


زمستان غائب، تابستان بیش از حد گرم، سیلابها، تندبادها و طوفان- تاثیر تغییرات آب و هوائی در این میان برای همگی محسوس بوده و در بسیاری عامل برانگیختگی ترس و دلنگرانی می گردد. اما بهت و شگفتی به تنهائی حلال مشکلات زیست محیطی نخواهد شد. چرا مسئولیت در قبال طبیعت برای ما مشکل است؟ و چگونه می توان یاد گرفت، با خودآگاهی و وجدانی بیدار در قبال طبیعت زندگی کرد؟

نوشتهء سوزی راینهاردت از مجلهء علمی ”روانكاوي امروز“

مترجم مهندس جواد ولدان (صابر)
مدیریت و سردبیر پرتال فرهنگی علمی سیاسی ایران آزاد

Www.Iran-Azad.De
Info@iran-azad.de

05. August 2007

قسمت سوم
دشوارتر از همه آنکه: رفتارهای ناسالم زیست محیطی اغلب با صرفه تر است. سبزیجات بدون مهر «بیو» ارزانتر است، ماشین سواری غالبا با صرفه تر از بلیط قطار برای همان مسافت است، و دو هفته مسافرت به مایورکا شامل پرواز و هتل کمتر هزینه ای اضافی طلب می کند تا اجارهء یک آپارتمان در «سانت پتر اردینگ» در فصل تعطیلات. از آنجا که ما یاد گرفته ایم، در مصرف هزینه ها صرفه جو باشیم، در نگاه اول به نظر می آید، که رفتار مخالف و غیر مطلوب زیست محیطی «خردمندانه» باشد. و عاقبت نیز از سوی دولت علائمی دریافت می کنیم، که «اسراف در طبیعت» مطلوب است: رفت و آمد به محل کار با اتومبیل شخصی از یک مسافت و کیلومتر معین بوسیلهء کاهش مالیات پاداش داده می شود؛ تا سال قبل نیز «پاداش برای ساخت خانهء شخصی» پرداخت می گردید، یک امتیاز برای افرادی که زمینهای سبز را برای ساختمان سازی به نابودی کشند، برای مهر و موم کردن زمینها، برای خانه ای که در مناطق سرسبز ساخته شود.

ما آموخته ایم، مصرف کنیم و به همراه آن به صرفه جوئی بپردازیم- و تا کنون کمتر توجه می شد، که آیا این صرفه جوئی ها عذر موجه و قابل قبول نیز دارند. کارشناس مصرف و جامعهء مصرفی آقای پروفسور شرهورن ادامه می دهد: «مثلا در حدود نیمی از مخارجی، که ما بعنوان صاحب و رانندهء اتومبیل تولید می کنیم، خود ما نمی پردازیم، بلکه این هزینه ها به گردن محیط زیست، جامعه و نسل های بعدی می افتد.» فردی که اتومبیل شخصی دارد، از ساخت و مرمت خیابانها و جاده هائی که دیگران از طریق پرداخت مالیات تامین می کنند، بهره مند می گردد و مخارج آلودگی های هوا را به گردن همگان می اندازد. و امروز همگی ما یک بخش از مخارج نامعلوم برق اتمی را، که خود استفاده می کنیم، به دوش فرزندان و نوه های خود می اندازیم. این رفتار ظاهرا ارزان جلوه می کند، قبل از هر چیز به این دلیل، که ما پاسخی مطمئن برای انبار دراز مدت زباله های اتمی را نیافته ایم- بلکه به نسل های آینده انتقال می دهیم. این «صورتحساب نپرداخته» ای، را که بدین طریق به دیگران محول می کنیم یا برای بدنیا نیامدگان به ارث می نهیم، اغلب در هم آشفته و یا نامرئی و غیرقابل حساب است- مانند برخی دیگر از آلودگی های زیست محیطی. و این واقعیت، که تمول و رفاه ما در غرب بر دوش دیگران سنگینی می کند، روزانه از وجدان و خودآگاهی بسیاری از مردم کتمان می ماند.

اصل و پرینسیپ «استمرار» در تقابل با این بی مسئولیتی ها در برابر با محیط زیست، و در تصاد با این به دیگران حواله کردن ها ایستاده است. این اصل بر این مشتمل است که با طبیعت و منابع اقتصادی عمومی خردمندانه و هوشیارانه برخورد نمود، و به نحوی زندگی کرد، که زندگی نسل های آینده را به مخاطره نیانداخت. بطور مثال استخراج صحیح منابع و معادن و استفادهء مقتصدانه و با امساک از زمینها و زراعت یکی از این رفتارهای سالم و «مستمر» در حفاظت محیط زیست است. «استمرار» بدین مفهوم است، که دیگران و پیرامون جهان خویش را به استثمار نکشیم، بلکه به آنها به چشم منابع و ذخائر پرورشی و حفاظتی نگریسته، رشد و پرورش آنها را عامل شویم، و این بدون انداختن مخارج به گردن دیگران امکان پذیر است. با این جملات نظرات محقق اقتصاد آقای شرهون را بیان کردیم. در این میان بسیاری از مردم با این تصورات همبستگی نشان می دهند. آنها علاقمند به رفتاری خودآگاه و با وجدان در حفاظت محیط زیست می باشند. در مواجهه با دلنگرانی برای تغییرات آب و هوا ما کمبودی در پیشنهاداتی که برای اعمال و رفتار «بهتر» انجام می پذیرد، نمی بینیم. در این ارتباط تقریبا همواره درخواست مبتنی بر «صرف نظر» در اولویت قرار می گیرند: پرواز کمتر، ماشین سواری کمتر، همواره بیشتر بدون گوشت زندگی کردن- اما آیا وقتی که گوشت آبدار و خوشمزه را در مخیلهء خود تصور می کنیم، حبوبات و سویا در بشقاب به ما مزه خواهند کرد؟ متخصص و محقق امور مصرف، آقای شرهون بر این باور است، که با حس چشمپوشی غذا برای ما کمتر لذتی خواهد داشت. شاید این را حتی به منزلهء وقاحت و توقعی بیجا محسوس نمائیم، زیرا که احساس عدالت ما را جریحه دار می نماید. چرا می بایست به محدودیت سرعت توجهی کنم، به هنگامیکه دیگران با فشار بر روی پدال گاز به این طرف و آن طرف ویراژ می دهند.

زمانی از اعمال خویش خوشنودی خاطر خواهیم داشت، که با انگیزه های شخصی به آنها دست بزنیم. این نتایجی است که از پژوهشات انگیزه های رفتاری حاصل گردیده است. این نتایج نشان می دهند، که انسانها در رفتارهائی که انگیزه های خودجوش و درونی دارند، با اعمال داوطلبانه و خود جوش، احساسات رضایتمندتری دارند. چنین اعمال که به نحوی داوطلبانه انجام می پذیرد، پاداشی در خود حمل می کنند: انسانها رفتار داوطلبانه را به نحوی ویژه رضایتمند و مهیج تجربه می کنند، و در اجرا خود را مسئول و صاحب نظر می یابند.

متخصصین تمام اعمالی را که در نتیجهء انگیزه های خارجی به انجام می رسانیم، انگیزه های دگرجوش می نامند. به هنگامیکه ما بخاطر خوشنامی و حیثیت دست به عملی می زنیم یا بدان لحاظ که مزد و اجرتی در کار است، کاری را به انجام می رسانیم، از رفتار و احساسی دگرگونه برخورداریم. در این حالت ما کمتر به خود موضوع علاقمندیم، کمتر خلاق عمل می کنیم، استعدادات کمتری را بکار می اندازیم- و آنجا که بتوانیم به ظاهر امر و جلوه دادن کار و تظاهر در توان خویش می پردازیم، زیرا که در اصل در نظر داریم، مزد موعود را دریافت کنیم یا یک مجازات تهدیدکننده را از سر برهانیم. و عاقبت: اگر ما تنها بخاطر پاداش به یک عمل دست یازیم، در قبال اعمالمان کمتر نیز احساس مسئولیت می کنیم- و ابدا در قبال جهان پیرامون و اجتماع اطراف خویش که از رفتارها و اعمال برخوردار می گردند، مسئولیتی احساس نخواهیم کرد. اینها نتایج و حاصل کار محقق رفتار آقای «ادوارد دسی» است.

این پروفسور روانکاو دهها سال است که انگیزه های رفتار انسانها را مطالعه می نماید. او همراه با آقای «ریچارد م. ریان» به تبیین و توسعهء «تئوری خودمسئولی» دست زد. بر اساس این تئوری از نقطه نظر روانی انسانها دارای سه نیاز اساسی هستند: آنها خواستار اعمال مستقل هستند، خواستار احساس مسئولیت و توانمندی هستند و نیز تمایل به وابستگی اجتماعی دارند. این نیازها به طبیعت انسانی تعلق دارند. ابتدا زمانی که نیازهای اساسی ما برآورده گشته اند- به هنگامی که ما سیر و در آسایش بسر می بریم، خود را دوست داشتنی و قابل توجه احساس می کنیم-، بطور مستقل در جستجوی موقعیتهای مورد علاقه خویش که خلاقیت ما را پرورش دهند، بر می آئیم. دسترسی به این آرمان انسانی به منظور اعمال خودمختاری فردی و وابستگی به دیگران، می تواند کلید رفتارهای خودآگاه زیست محیطی باشد. آقای گرهارد شرهون مطمئن است، که ما به رشد و پرورش این آرزو توانمند هستیم، به شرطی که بتوانیم با ادراکی برای فهم احساسات دیگران با هم برخورد کنیم.

آقای شرهون به این شناخت، نقش مهم احساسات و استعداد ادراک و فهم دیگران، بوسیلهء نتایجی که از پروژه های مدل برای «اقتصاد محلی مستمر» حاصل آمد، واقف گردید. این پروژه ها را این محقق با همکاران خویش به انجام رساند. در این ارتباط روشن گردید، که رفتارهای حساس، سالم و در تطابق با محیط زیست، کمتر بوسیله اطلاعات جدید حاصل می گردند، بلکه اینها قبل از هر چیز از یک محرک درونی، از ادراک و فهمی درونی برای دیگران نشئت می یابد. این به شدت به تماس و ارتباط شرکت کنندگان با یکدیگر بستگی دارد.

همچنین آقای «اودو کوک آرتز» و خانم «آنکه راین گانز-هاینتزه» به شواهدی دست یافتند، که برخورد و تماس با دیگر انسانها، رفتارهای زیست محیطی را کاملا تحت تاثیر خود قرار می دهند. آنها سه گروه پر اهمیت از پارامترهای اصلی را کشف کردند، که آیا ما به برداشتن گامهائی تعیین کننده در فعالیتهای سالم زیست محیطی قادر خواهیم شد:
- شبکه ها، ارتباطات، تماس ها و رسانه های عمومی نقش بسزائی ایفا می کنند. این دانشمندان می نویسند: «فعالیتهای مفید زیست محیطی می بایست از سوی دوستان و آشنایان با ارزش تلقی گردند- در غیر اینصورت به دشواری بتوان گامی در جهت حفاظت محیط زیست برداشت.
- فهم و ادراک ضرورت این مشکل جهانی مهم است. تا کنون نشان داده شده است، که انسانهائی که مشکلات زیست محیطی را دست کم نگرفته باشند، فعالتر اقدام خواهند نمود.
- و عاقبت دیدگاه و نگرش به اصول اساسی «استمرار» نقش مهمی بازی می کند.

به چشم دانشمندان، راه «ساخت مثبت دنیای فردا» می تواند چنین باشد: ما می بایست به رشد و پرورش یک «خودآگاهی برای استمرار» دست یافته و آنرا گسترش دهیم. این می تواند بوسیلهء این شناخت رخ دهد، که رفتار و حساسیت خودآگاه زیست محیطی کیفیت زندگی ما را بهتر می سازد. دانشمندان از اینرو امید تغییر داوطلبانهء استیل زندگی بشری، که مشخصهء بارز آن اسراف منابع است، در دل می پرورانند، زیرا که یکبار دیگر این تغییر نگرش در سالهای دههء 1970 اتفاق افتاده است. در آنزمان در ابتدا یک اقلیت آغاز به زیر سوال بردن این نمود، که آیا افزایش رفاه مادی به تنهائی یکی از اهداف اصلی جوامع ما را تشکیل می دهد. «آلترناتیو نو تاکید بر بهتر بجای بیشتر بود.» عبارت «کیفیت زندگی» در آنزمان یک نقش اساسی را ایفا نمود. در گرایش کلی این مباحثات تشابهاتی با مجادلات امروزی بر سر پلان «استمرار» و پیشنویس یک «جامعهء مستمر» داشت.

ایدهء ما از یک زندگی خوب چگونه می تواند باشد؟ بجای جستجوی خوشبختی در «بیشتر» یا «بهتر» بودن و در بزرگترین اتومبیلها، در موبیل بودن بیشتر، در انتخاب بزرگتر در سبزیجات و میوه جات یا در خانه ها و آپارتمانهای بزرگتر می توانیم- با در سر داشتن پیشنویس «استمرار» به دنبال «بهترها برای همه» باشیم. این می تواند در عمل خود را در ساختن با صرفه در مصرف زمین، اتومبیل های کوچک برای سر کار رفتن و خرید مواد غذائی که با فهم و مسئولیت تولید گردیده اند، تببین گردد.

«گرهارد شرهون» تغییرات ضروری در دیدگاهها را با مفاهیم «اریش فروم» از واژه های «داشتن» و «بودن» توصیف می نماید. «کیفیت زندگی به معنای مستمر خود به مفهوم تاکید کمتر بر مصرف مادی ارزشهای «داشتن» است. همزمان می بایست شدت و تاکید بیشتری بر ارزشهای «بودن»، مثلا بر ساخت شخصیتی یا خدمات عمومی تمرکز دهیم.» راه  رفتارهای حساس و ظریفانهء حفاظت زیست محیطی می تواند آنزمان موفقیت آمیز (و مفرح بخش!) باشد، که ما حس، اجبار به «صرف نظر» و قربانی دادن نداشته باشیم. شرهون می گوید: «نخستین گام می تواند این باشد، که برای خود روشن کنیم، که رفتارهای جدید نیز منافعی برای شخص خود ما نیز در برخواهد داشت. مثلا بدین ترتیب که دوچرخه سواری برای پرورش و سلامت جسم مفید است و یا گیاهخواری و مصرف کمتر گوشت سالمتر است.» شرهون بر این باور است، که ما هم اکنون در راه یک جامعهء مستمر گام می زنیم: «وجدان، خودآگاهی ها و ارزشها در جهت صحیح به حرکت درآمده اند؛ تنها عمل و رفتار مسئولانه تحت تاثیرات ساختارهای قدیمی قرار دارند.»

 

Umweltschutzer in Heiligendamm: Schlechtes Klima beim G-8-Gipfel

 

 

UKW3 2006-2007
Info@UKW3.net